Dual-use. Miliardy dla firm łączących innowacje z obronnością

Sektor obronny i przemysł cywilny jeszcze nigdy nie były ze sobą tak blisko. Ryzyka geopolityczne, dynamiczny rozwój sztucznej inteligencji (AI), systemów cyberbezpieczeństwa oraz inżynierii materiałowej sprawiły, że technologie stworzone z myślą o codziennym rynku znajdują zastosowanie na polu walki – i odwrotnie. Dla polskich przedsiębiorców jest to jedna z największych szans rozwojowych tej dekady. Jeżeli dołożymy do tego miliony euro dotacji unijnych, które finansować mają prace badawczo-rozwojowe (B+R) oraz inwestycje w nowoczesne technologie podwójnego zastosowania, możliwości dla małych i dużych firm na intensywny rozwój jeszcze bardziej rosną.

Czym są technologie podwójnego zastosowania (dual-use)?

Towary, usługi i technologie podwójnego zastosowania (ang. dual-use) to rozwiązania, które zostały zaprojektowane do celów cywilnych, ale posiadają parametry pozwalające na ich wykorzystanie w sektorze militarnym lub do celów bezpieczeństwa państwa. W przeciwieństwie do typowego sprzętu wojskowego (produkcja amunicji czy wozów bojowych), produkty dual-use powstają w firmach komercyjnych. Przykładami takich technologii są:

• drony i systemy autonomiczne: komercyjne bezzałogowce używane w rolnictwie lub geodezji, adaptowane do rozpoznania terenu;
• cyberbezpieczeństwo i oprogramowanie: systemy szyfrowania danych, algorytmy rozpoznawania obrazu (AI) czy analityka Big Data;
• zaawansowane materiały i energetyka: lekkie kompozyty, wydajne ogniwa fotowoltaiczne, mobilne magazyny energii;
• medycyna i biotechnologia: nowoczesne opatrunki, telemetryczne systemy monitorowania funkcji życiowych czy mikrobiologia.

Technologie podwójnego zastosowania (dual-use) przestały być traktowane jako obszar ryzyka w instytucjach finansujących. Dzisiaj stanowią one priorytet polityki przemysłowej Komisji Europejskiej oraz polskiego rządu. Oznacza to uruchomienie setek milionów euro dotacji i preferencyjnych pożyczek mających wspomóc sfinansowanie i realizację inwestycji przez sektor biznesu. Nowe podejście do finansowania stawia w centrum projekty technologiczne, które znajdują zastosowanie zarówno na rynku komercyjnym, jak i w sektorze bezpieczeństwa i obronności. Dla polskich przedsiębiorstw produkcyjnych, technologicznych oraz software’owych otwiera się unikalna szansa na pozyskanie kapitału w postaci dotacji unijnych na rozwój technologii dual-use. W przypadku technologii dual-use wejście do sektora bezpieczeństwa i obronności często nie wymaga uzyskania koncesji na obrót specjalny wydawanej przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), która stanowi typową barierę regulacyjną dla tego rynku.

Krajowe programy wsparcia: FENG, Kredyt BGK i Platforma STEP

Programy i konkursy zaplanowane w ramach funduszy unijnych na drugą połowę 2026 roku oraz w 2027 roku umożliwiają finansowanie pełnego cyklu rozwoju innowacyjnych rozwiązań: od wczesnych prac badawczo-rozwojowych (B+R), przez budowę prototypów, aż po uruchomienie produkcji na dużą skalę i budowę zaawansowanych parków maszynowych.

Na poziomie centralnym dotacje na technologie dual-use są dostępne w ramach:

• Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG),
• Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności (FBiO) – zasilonego środkami z Krajowego Planu Odbudowy (KPO),
• Funduszy Europejskich dla Polski Wschodniej (FEPW),
• unijnych instrumentów EDIP (European Defence Industry Programme) czy EDF (European Defence Fund).

Na poziomie regionalnym dotacje dla firm wspierające projekty o podwójnym przeznaczeniu uruchamiane są lub będą przez poszczególne samorządy w ramach programów Fundusze Europejskie dla poszczególnych regionów – województw.

Mamy tu więc kilka równoległych źródeł finansowania.

Kredyt na wytwarzanie produktów podwójnego zastosowania (BGK)

Kluczowym instrumentem dla firm planujących inwestycje w linie produkcyjne zdolne do wytwarzania wyrobów cywilnych o specyfikacji obronnej jest kredyt na wytwarzanie produktów podwójnego zastosowania, realizowany w ramach Działania 2.33 FENG przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK). Program ten skierowany jest do MŚP, które chcą uruchomić lub rozbudować potencjał wytwórczy dla technologii dual-use. Nabór ogłoszono w połowie lipca 2026 roku, a składanie wniosków zaplanowano od 29 października 2026 roku do 28 stycznia 2027 roku. Łączny budżet konkursu wynosi 400 mln zł, przy minimalnej wartości wydatków kwalifikowalnych na poziomie 2 mln zł. Instrument opiera się na premii technologicznej – bezzwrotna dotacja spłaca część kapitałową kredytu bankowego (poziom wsparcia sięga od 30 proc. do 70 proc. w zależności od lokalizacji inwestycji i wielkości firmy). Wymagany jest minimum 12-miesięczny staż prowadzenia działalności oraz udokumentowana zdolność kredytowa. Mimo że instrument jest kredytem, to jego głównym walorem jest dotacja – premia technologiczna, która spłaca znaczną część zobowiązania.

Unijna Platforma STEP

Istotnym filarem wsparcia jest unijna Platforma STEP (Strategic Technologies for Europe Platform), realizowana w Polsce przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) i Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR). Uruchomiona czwarta inicjatywa dla obszaru Obronność (Defence) celuje w technologie podwójnego zastosowania (dual-use) i całe łańcuchy dostaw. Dla przedsiębiorców zarówno mikro-, małych, średnich, jak i dużych przygotowano dwie ścieżki finansowania, zależne od dojrzałości projektu:

• Ścieżka Badawczo-Rozwojowa (NCBR): skierowana do firm, które chcą opracować nową technologię. Dofinansowanie pokrywa m.in. wynagrodzenia, materiały czy budowę prototypów. Minimalny budżet projektu wynosi 7 mln zł (dla MŚP) lub 10 mln zł (dla dużych firm/konsorcjów). Poziom wsparcia sięga aż do 80 proc., a wymagany staż rynkowy wnioskodawcy to minimum 24 miesiące.
• Ścieżka Inwestycyjna (PARP): dla firm gotowych do zwiększenia skali produkcji (budowa hal, zakup maszyn, uruchamianie nowoczesnych linii). Wymaga minimum 10 mln zł kosztów kwalifikowalnych, co najmniej 3 lat historii rynkowej oraz min. 25 proc. wkładu własnego. Projekt musi realizować jedna firma (bez konsorcjum).

Kluczem do sukcesu w obu ścieżkach jest wykazanie, że proponowane rozwiązanie realnie ogranicza strategiczne zależności Unii Europejskiej od zewnętrznych dostawców. Ogłoszenie naborów w PARP i NCBR planowane jest na jesień 2026 roku, a składanie wniosków od przełomu października/listopada 2026 roku do początku 2027 roku. Pojedyncze projekty lub konsorcja przemysłowo-naukowe rozwijające podwójne zastosowanie technologii mogą ubiegać się o dofinansowanie sięgające nawet 140 mln zł na jeden wniosek.

Ścieżka SMART

W zestawieniu dotacyjnym finansującym inwestycje i prace badawczo-rozwojowe nie mogło zabraknąć najpopularniejszego konkursu dla przedsiębiorców – Ścieżki SMART (Działanie 1.1 w ramach Priorytetu 1 programu FENG – Wsparcie dla przedsiębiorców). Stanowi on idealne narzędzie finansowania zarówno dla przedsiębiorstw pracujących nad przełomowymi technologiami cywilnymi o potencjale podwójnego zastosowania (dual-use), jak i dla podmiotów dysponujących gotowymi wynikami prac B+R, które chcą wdrożyć je do działalności gospodarczej i zwiększyć skalę produkcji. Program oferuje elastyczne wsparcie dopasowane do stopnia dojrzałości technologicznej projektu – od fazy koncepcyjno-badawczej po pełne wdrożenie rynkowe. Mamy tu dwa główne obszary wsparcia:

• Moduł B+R (Badania i Rozwój): dla firm tworzących nowe technologie od podstaw. Dofinansowanie obejmuje realizację badań przemysłowych i prac rozwojowych (lub wyłącznie prac rozwojowych) w celu opracowania innowacyjnych produktów lub procesów.
• Moduł wdrożenia wyników prac B+R: skierowany do przedsiębiorstw posiadających gotowe, zweryfikowane rozwiązania B+R. Wsparcie umożliwia budowę linii produkcyjnych, zakup aparatury i zwiększenie skali biznesu, co jest kluczowe dla szybkiego wprowadzenia innowacji dual-use na rynek.

Nabory prowadzone są w trybie konkurencyjnym przez PARP (dla MŚP) oraz NCBR (dla konsorcjów i dużych firm) – patrz tabela.

Pozostałe konkursy FENG dla technologii dual-use

Równolegle w drugiej połowie 2026 roku uruchamiany jest cały pakiet komplementarnych konkursów w ramach FENG, które kładą nacisk na rozwój technologii o podwójnym zastosowaniu:

• Działanie 2.28 Startup Booster Poland – Program Tech Goes Dual (PARP): program akceleracyjny wspierający małe firmy w przekształcaniu ich cywilnych rozwiązań software’owych i hardware’owych na potrzeby sektora obronnego (ogłoszenie naboru: 9 lipca 2026 r.).
• Działanie 2.2 First Team – Ścieżka dla projektów dotyczących technologii podwójnego zastosowania (Fundacja na rzecz Nauki Polskiej): dofinansowanie dla zespołów badawczych prowadzących przełomowe prace B+R o potrójnej użyteczności – naukowej, komercyjnej i obronnej (ogłoszenie naboru: 26 sierpnia 2026 r.).
• Działanie 2.22 Współfinansowanie działań EDIH (PARP): wsparcie Europejskich Hubów Innowacji Cyfrowych wdrażających rozwiązania cyfrowe, cyberbezpieczeństwo oraz AI z możliwością ich szybkiej adaptacji militarnej (ogłoszenie naboru: 15 września 2026 r.).

Dotacje regionalne i wsparcie dla Polski Wschodniej

Szczególne miejsce na mapie dotacyjnej zajmują województwa Polski Wschodniej (lubelskie, podkarpackie, podlaskie, świętokrzyskie, warmińsko-mazurskie oraz część mazowieckiego). Z racji położenia przy granicy Unii Europejskiej, regiony te stanowią naturalny poligon dla wdrażania rozwiązań łączących bezpieczeństwo cywilne z obronnością.

Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej

W ramach programu Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej (FEPW) wyróżnia się: Działanie 1.1 Platformy Startowe dla nowych pomysłów (Komponent IIa). Oferuje ono wsparcie dla startupów w rozwoju działalności i skalowaniu biznesu, w szczególności w obszarach IT, technologii dronowych, optoelektroniki oraz analityki danych. Nabór rundowy był prowadzony do 17 września 2026 roku (z maksymalnym dofinansowaniem do 600 tys. zł), a kolejne edycje zaplanowano na grudzień 2026 r. oraz kwiecień 2027 roku.

FEPW finansuje także automatyzację i robotyzację MŚP, pozwalając tradycyjnym zakładom produkcyjnym (np. z branży obróbki skrawaniem czy tworzyw sztucznych) na zakup maszyn, które w ramach normalnej operacyjności obsługują rynek komercyjny, ale posiadają certyfikację pozwalającą realizować zamówienia dla sektora wojskowego.

Dotacje regionalne dla technologii dual-use

Finansowania projektów dual-use firmy powinny poszukać również w regionach. Z pewnością wymagania będą niższe niż w naborach STEP czy SMART. Liczba naborów rośnie skokowo, a sytuacja zmienia się dynamicznie – niemal co miesiąc kolejne komitety monitorujące zatwierdzają nowe zasady i kryteria. Zapewne do końca roku każde województwo uruchomi własny strumień wsparcia dla firm. Wskazane priorytety wprowadziło już około 12 z 16 województw, a konkursy dla przedsiębiorstw zaplanowano czy uruchomiono już między innymi w Świętokrzyskim, na Górnym i Dolnym Śląsku czy Podkarpaciu oraz Lubelszczyźnie. Dotacje regionalne na technologie podwójnego zastosowania koncentrują się na finansowaniu prac B+R, cyfryzacji (AI, cyberbezpieczeństwo) oraz rozbudowie potencjału produkcyjnego i infrastruktury badawczej firm, wpisując się bezpośrednio w priorytety Regionalnych Strategii Innowacji (RSI) województw w zakresie zaawansowanych technologii, nowoczesnego przemysłu i bezpieczeństwa regionu.

Preferencyjne pożyczki dla inwestycji strategicznych

Przywołany wcześniej Bank Gospodarstwa Krajowego z Kredytem na wytwarzanie produktów podwójnego zastosowania oferuje rodzimym przedsiębiorcom jeszcze jedno źródło finansowania inwestycji w obszar dual-use. To pożyczka z Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności (FBiO) w ramach KPO. O pożyczkę mogą ubiegać się przedsiębiorstwa bez względu na ich wielkość (zarówno MŚP, jak i duże podmioty) realizujące strategiczne projekty inwestycyjne. Kluczowe obszary finansowania obejmują:

• rozwój produkcji i technologii dual-use: budowa lub rozbudowa zakładów produkcyjnych, zakup nowoczesnych maszyn i aparatury badawczo-rozwojowej;
• cyberbezpieczeństwo i ICT: zabezpieczenie ciągłości świadczenia usług teleinformatycznych, sieciowych i łączności;
• infrastruktura krytyczna: zwiększanie bezpieczeństwa fizycznego oraz zapewnienie ciągłości dostaw energii, paliw i transportu.

Przedsiębiorcy mogą pozyskać od 10 do nawet 300 mln zł na budowę hal, zakup nowoczesnych maszyn oraz zwiększenie skali gotowych rozwiązań. BGK finansuje do 100 proc. kosztów inwestycji netto bez pobierania jakichkolwiek prowizji. Kluczową zaletą tej pożyczki jest jej preferencyjne oprocentowanie (od 1 proc. w skali roku), a także 20-letni okres spłaty oraz roczna karencja po zakończeniu projektu.

Finansowanie z Unii Europejskiej i NATO

Ze względu na priorytety Unii Europejskiej oraz NATO, na rynku pojawiły się specjalne instrumenty finansowe, wspierające przedsiębiorstwa komercyjne otwierające się na ten obszar. Warto przywołać tu choćby:

• NATO Innovation Fund (NIF): pierwszy na świecie wielonarodowy fundusz venture capital o budżecie 1 mld euro. Inwestuje bezpośrednio w firmy rozwijające przełomowe technologie (Deep Tech) o potencjale dual-use, takie jak sztuczna inteligencja, biotechnologia czy technologie kwantowe.
• DIANA (Defence Innovation Accelerator for the North Atlantic): sieć akceleratorów oferujących przedsiębiorcom granty na rozwój rozwiązań (od kilkudziesięciu do kilkuset tysięcy euro), dostęp do specjalistycznych laboratoriów oraz bezpośredni kontakt z inwestorami i końcowymi użytkownikami z państw NATO.
• EDF (European Defence Fund): program dotacyjny wspierający konsorcja badawczo-rozwojowe. Dedykowane komponenty są skierowane do sektorów MŚP oraz startupów cywilnych oferujących technologie przełomowe.
• EDIP (European Defence Industry Programme): pierwszy unijny program z budżetem 1,5 mld euro na lata 2025–2027, który dofinansowuje międzynarodowe zamówienia obronne i projekty technologiczne spełniające zasadę wykorzystania minimum 65 proc. europejskich komponentów, z najbliższym naborem wniosków do października 2026 roku.

Pamiętać trzeba również o Programie SAFE (Security Action for Europe) – unijnym mechanizmie opartym na nisko oprocentowanych pożyczkach (o łącznej puli 150 mld euro), z którego Polska jest największym beneficjentem z kwotą niemal 44 mld euro. Dla przedsiębiorstw z sektora dual-use otwiera to ogromne możliwości, ponieważ co najmniej 65 proc. kosztów komponentów w zamawianych technologiach musi pochodzić z UE, a blisko 90 proc. środków z polskiej puli trafi do krajowego przemysłu.

Jak zdobyć finansowanie i uniknąć błędów

Pozyskanie środków na projekty łączące cechy cywilne i obronne wymaga precyzyjnego spełnienia kryteriów wejścia. Kluczowe jest umiejętne wykazanie podwójnego zastosowania technologii. Firma musi udowadniać, że technologia czy produkt ma realny rynek komercyjny, ale jednocześnie spełnia specyficzne normy wojskowe. Co równie ważne, w projektach B+R (jak STEP czy SMART) decydujące jest prawidłowe określenie poziomu dojrzałości technologicznej (TRL). W projektach cywilno-obronnych technologia musi rozwijać się od poziomu laboratoryjnego do pełnej weryfikacji w środowisku rzeczywistym, gdzie testy obejmują zarówno warunki komercyjne, jak i skrajne środowisko operacyjne dla zastosowania wojskowego czy obronnościowego.

Technologie podwójnego zastosowania usuwają tradycyjną barierę między światem cywilnym a wojskowym. Rynkowy boom na rozwiązania łączące cele cywilne i obronne tworzy unikalną szansę na sfinansowanie skokowego rozwoju przedsiębiorstwa. Kluczem do sukcesu jest wczesne zidentyfikowanie potencjału obronnego w tworzonym produkcie cywilnym i skorzystanie z dostępnych programów wsparcia.

Małgorzata Okularczyk-Okoń
Prezes Zarządu Collect Consulting S.A.

Nabory dla technologii dual-use na blogu Collect Consulting

Nabory dla technologii podwójnego zastosowania opisujemy na bieżąco. Wcześniej pisaliśmy m.in. o wsparciu BGK i MFiPR dla inwestycji dual-use, o lipcowych naborach STEP na suwerenność technologiczną Europy oraz o naborze BGK na bezpieczeństwo lokalne dla samorządów. Trwające konkursy zbieramy w zakładce aktualne nabory.

Firmom, które planują projekt dual-use, pomagamy dobrać program do etapu prac i dojrzałości technologii, przygotować wniosek o dofinansowanie i rozliczyć projekt. Szczegóły na stronie pozyskiwanie dotacji.

Najczęściej zadawane pytania