Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej otworzył nowy nabór wniosków w programie priorytetowym Adaptacja do zmian klimatu. Budżet naboru na dotacje i pożyczki wynosi ok. 900 mln zł. Kluczową cechą programu jest finansowanie kombinowane: samorządy mogą połączyć bezzwrotną dotację na retencję korytową i przykorytową z preferencyjną pożyczką, którą da się częściowo umorzyć, nawet do 50% wypłaconej kwoty. Pożyczka NFOŚiGW uzupełnia też montaż finansowy projektów unijnych z programów FEnIKS 2021–2027 i FEPW 2021–2027, a przy takich projektach jest tańsza. Nabór trwa w trybie ciągłym do 30 września 2034 r. Jak przygotowujemy takie wnioski, opisujemy na stronie pozyskiwanie dotacji i analizy finansowe.
Ok. 900 mln zł na finansowanie kombinowane w NFOŚiGW
Dotacja do 70% kosztów kwalifikowanych na retencję korytową i przykorytową, pożyczka do 100% kosztów kwalifikowanych, umorzenie do 50% wypłaconej pożyczki dla samorządów oraz oprocentowanie obniżone o 100 punktów bazowych przy projektach współfinansowanych z FEnIKS i FEPW.
Parametry naboru w programie Adaptacja do zmian klimatu
| Parametr | Założenia naboru |
|---|---|
| Zakres wsparcia | Zielono-niebieska infrastruktura, likwidacja powierzchni nieprzepuszczalnych na terenach zurbanizowanych, retencja wód opadowych, kanalizacja deszczowa powiązana z retencją, renaturyzacja rzek i potoków, odtwarzanie mokradeł i starorzeczy, zaopatrzenie w wodę do picia, usuwanie skutków awarii środowiskowych, sprzęt ratowniczy oraz przedsięwzięcia planistyczne i strategiczne, w tym miejskie plany adaptacji (MPA) |
| Dla kogo | Jednostki samorządu terytorialnego i ich związki, podmioty świadczące usługi publiczne w ramach zadań własnych samorządów, spółki prawa handlowego, państwowe osoby prawne, państwowe jednostki budżetowe zajmujące się ochroną środowiska, spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe |
| Działanie główne | Ochrona przed suszą i powodziami błyskawicznymi, zwiększenie pojemności retencyjnej, rozwój powierzchni biologicznie czynnych |
| Działania uzupełniające | Modernizacja stacji uzdatniania wody i ujęć podziemnych, budowa sieci wodociągowych, opracowanie planów adaptacyjnych, zakup sprzętu ratowniczego |
| Dofinansowanie | Dotacja do 70% kosztów kwalifikowanych dla samorządów realizujących retencję korytową lub przykorytową; pożyczka preferencyjna do 100% kosztów kwalifikowanych z możliwością częściowego umorzenia |
| Forma wsparcia | Dotacja, pożyczka albo połączenie obu form |
| Oprocentowanie | WIBOR 3M, nie mniej niż 2% w skali roku; przy projektach współfinansowanych z FEnIKS lub FEPW WIBOR 3M minus 100 punktów bazowych, również nie mniej niż 2% |
| Termin naboru | Od 1 października 2026 r. do 30 września 2034 r. w trybie ciągłym albo do wyczerpania alokacji |
| Alokacja | Ok. 900 mln zł na dotacje i pożyczki |
| Instytucja | Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) |
Szeroki zakres inwestycji: od zielono-niebieskiej retencji po bezpieczeństwo ujęć wody
Katalog przedsięwzięć w nowym naborze NFOŚiGW odpowiada na dwa najpoważniejsze wyzwania klimatyczne polskich miast i gmin: gwałtowne opady wywołujące powodzie błyskawiczne oraz przedłużające się upały i susze hydrologiczne. Fundusz odchodzi od wspierania tradycyjnych, betonowych układów odwodnieniowych, które skupiały się wyłącznie na szybkim odprowadzeniu wody poza granice miejscowości. Wsparcie trafia do inwestycji, które zatrzymują, oczyszczają i wykorzystują wodę deszczową tam, gdzie spadła, z użyciem rozwiązań bliskich naturze.
Na terenach zurbanizowanych kluczowa jest likwidacja nawierzchni nieprzepuszczalnych, czyli rozszczelnianie placów, skwerów i ciągów pieszych, połączone z budową parków kieszonkowych, ogrodów deszczowych, pasaży bioretencyjnych i niecek infiltracyjnych. Program finansuje także retencję kubaturową, w tym podziemne i naziemne zbiorniki magazynujące deszczówkę do celów komunalnych albo do stopniowego rozsączania. Budowa lub modernizacja kanalizacji deszczowej może dostać wsparcie tylko wtedy, gdy jest częścią układu retencyjno-adaptacyjnego, a nie samodzielnym rurociągiem zrzutowym.
Równorzędnym filarem programu jest retencja korytowa i przykorytowa: renaturyzacja rzek i cieków, przywracanie naturalnego meandrowania, rewitalizacja starorzeczy, suche poldery zalewowe oraz odtwarzanie mokradeł i torfowisk. Takie zadania chronią tereny nadrzeczne przed falą powodziową, a w okresach niżówek zasilają wody gruntowe. Fundusz wspiera również bezpieczeństwo zaopatrzenia ludności w wodę pitną w czasie suszy, finansując modernizację stacji uzdatniania wody, nowe ujęcia głębinowe i rozbudowę sieci wodociągowych.
Katalog przedsięwzięć w programie Adaptacja do zmian klimatu:
- Zielono-niebieska infrastruktura i rozszczelnianie gruntów: usuwanie nawierzchni asfaltowych i betonowych na rzecz nawierzchni przepuszczalnych, ogrody deszczowe, pasaże bioretencyjne, zielone dachy i ściany oraz niecki infiltracyjne.
- Gospodarowanie wodami opadowymi i retencja kubaturowa: podziemne zbiorniki retencyjne, komory drenażowe, systemy infiltracji oraz kolektory deszczowe powiązane z retencją.
- Retencja korytowa i przykorytowa: renaturyzacja cieków, usuwanie sztucznych barier migracyjnych, odtwarzanie mokradeł, torfowisk i starorzeczy, naturalne poldery powodziowe (dla samorządów także w formie dotacji do 70%).
- Zaopatrzenie w wodę do picia: budowa i modernizacja stacji uzdatniania wody, ujęcia wody podziemnej, modernizacja magistral i sieci wodociągowych przeciwdziałająca skutkom suszy.
- Prace planistyczne i dokumentacyjne: sporządzanie i aktualizacja miejskich planów adaptacji do zmian klimatu (MPA) oraz innych dokumentów strategicznych.
- Nadzór inwestorski: koszty zarządzania przedsięwzięciem ograniczone do nadzoru inwestorskiego, najwyżej 3% kosztów kwalifikowanych.
Miejskie plany adaptacji (MPA) jako punkt wyjścia dla wniosku
Przedsięwzięcia chroniące przed powodzią i suszą muszą wynikać z dokumentów programowo-planistycznych lub strategicznych. W przypadku miast i gmin takim dokumentem jest najczęściej miejski plan adaptacji do zmian klimatu (MPA) przyjęty uchwałą rady miasta lub gminy.
W praktyce samorząd nie może traktować MPA jako dokumentu czysto deklaratywnego. Wniosek powinien pokazać spójność między zagrożeniami opisanymi w planie, na przykład zlewniami miejskimi zagrożonymi zalewaniem, miejską wyspą ciepła czy deficytem wód opadowych, a zakresem planowanych robót. Najprostsza droga do spełnienia wymogu to inwestycja wpisana wprost na listę działań adaptacyjnych w MPA.
Samorządy, które nie mają jeszcze aktualnego planu adaptacyjnego albo chcą go pogłębić o modele hydrodynamiczne, mogą ubiegać się o pożyczkę na przedsięwzięcia planistyczne i strategiczne, w tym na opracowanie lokalnych i regionalnych strategii adaptacyjnych. Minimalna kwota takiej pożyczki to 50 tys. zł.
Finansowanie kombinowane: jak montaż dotacji i pożyczki rozwiązuje problem wkładu własnego
Największą korzyścią nowego naboru jest formuła finansowania kombinowanego (blended finance). Samorządy i spółki komunalne realizują kapitałochłonne zadania środowiskowe przy ograniczonej przestrzeni budżetowej na wkład własny. Połączenie dotacji z preferencyjną pożyczką NFOŚiGW pozwala sfinansować całość kosztów kwalifikowanych bez angażowania środków własnych w trakcie realizacji zadania.
Mechanizm działa w dwóch wymiarach.
Po pierwsze, w samym programie NFOŚiGW samorząd realizujący retencję korytową lub przykorytową może połączyć dotację pokrywającą do 70% kosztów kwalifikowanych z pożyczką na pozostałe 30%. Pożyczkę można częściowo umorzyć: do 50% wypłaconej kwoty w gminach, w których wskaźnik dochodów podatkowych G na mieszkańca jest niższy niż 1200, i do 30% w gminach ze wskaźnikiem G równym 1200 lub wyższym, w obu przypadkach najwyżej 5 mln zł. Przy maksymalnym umorzeniu bezzwrotna część wsparcia całego przedsięwzięcia może sięgnąć 85% kosztów kwalifikowanych.
Po drugie, pożyczka NFOŚiGW może domknąć montaż finansowy dużych projektów unijnych z programów FEnIKS 2021–2027 i FEPW 2021–2027, na przykład z naboru FEPW.02.02 na adaptację miast Polski Wschodniej. Przy projektach współfinansowanych z tych programów oprocentowanie wynosi WIBOR 3M minus 100 punktów bazowych, nie mniej niż 2% w skali roku. Pożyczka może być udzielona na 15 lat, a w uzasadnionych przypadkach na 25 lat, z karencją w spłacie rat kapitałowych do 18 miesięcy od zakończenia przedsięwzięcia.
Nabór ciągły w Generatorze Wniosków o Dofinansowanie (GWD)
Nabór prowadzony jest w trybie ciągłym, a wnioski składa się w Generatorze Wniosków o Dofinansowanie (GWD). Ocena przebiega etapami: najpierw kryteria dostępu, potem ocena jakościowa punktowa. Żeby przejść ocenę jakościową, wniosek musi uzyskać co najmniej 73% punktów w obszarze wykonalności i 100% w obszarze efektywności kosztowej. Po pozytywnej ocenie strony negocjują warunki umowy, w tym ostateczny montaż finansowy i harmonogram wypłat.
Doświadczenie Collect Consulting w montażu finansowym i projektach wodnych
Optymalny montaż finansowy, łączący środki unijne z instrumentami zwrotnymi i dotacjami krajowymi, wymaga precyzyjnego modelowania ekonomicznego i znajomości procedur instytucji finansujących. Collect Consulting od ponad 20 lat wspiera sektor publiczny w przygotowaniu inwestycji w gospodarkę wodną i ochronę przeciwpowodziową. Dla Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie przygotowaliśmy dokumentację aplikacyjną i studialną projektu modernizacji obwałowań Wisły, Gostynki i Mlecznej w powiecie bieruńsko-lędzińskim i w Tychach. Projekt o wartości 309 mln zł otrzymał 246 mln zł dofinansowania z programu FEnIKS (więcej o tym wniosku). Wybrane realizacje pokazujemy na stronie doświadczenie w sektorze publicznym.
Wspieramy też samorządy w projektach miejskiej odporności klimatycznej, które łączą analizy hydrologiczne z rozwiązaniami zielono-niebieskimi. Przykładem jest dokumentacja aplikacyjna projektu „Adaptacja miasta Dębica do zmian klimatu”. Zapewniamy pełne wsparcie analityczne: od weryfikacji zapisów miejskich planów adaptacji, przez studia wykonalności i analizy kosztów i korzyści (AKK), po montaż finansowy pożyczki i dotacji. Więcej o naszych standardach na stronie usługi inżynieryjne i dokumentacja.
Finansowanie kombinowane w programie NFOŚiGW odpowiada na największe wyzwanie samorządów: brak wolnych środków na wkład własny. Połączenie dotacji z pożyczką, którą można częściowo umorzyć, pozwala domknąć budżet inwestycji wynikających z miejskiego planu adaptacji mniejszym kosztem dla gminy.
Monika Kardacz
Dyrektor Działu Sprzedaży
O ten nabór zapytaj Monikę Kardacz
Montaż finansowy dla samorządów i spółek komunalnych
Planujesz retencję, rozszczelnienie placów miejskich albo modernizację ujęć wody na podstawie MPA? Napisz do nas przez formularz, a Monika Kardacz pomoże sprawdzić, czy przedsięwzięcie mieści się w naborze. Nasi eksperci przygotują model finansowy łączący pożyczkę NFOŚiGW z dotacjami unijnymi oraz dokumentację aplikacyjną.
Najczęściej zadawane pytania
Ile wynosi budżet naboru w NFOŚiGW?
Budżet naboru na dotacje i pożyczki wynosi ok. 900 mln zł. To środki krajowe NFOŚiGW z programu priorytetowego Adaptacja do zmian klimatu.
Dlaczego projekt powinien wynikać z miejskiego planu adaptacji (MPA)?
Przedsięwzięcia chroniące przed powodzią i suszą muszą wynikać z dokumentów programowo-planistycznych lub strategicznych, a w miastach i gminach jest nim najczęściej MPA przyjęty uchwałą rady. Wniosek musi pokazać związek między ryzykami opisanymi w planie a projektowaną infrastrukturą.
Jakie korzyści daje połączenie pożyczki NFOŚiGW z programem FEnIKS?
Pożyczka może domknąć montaż finansowy projektu unijnego. Przy projektach współfinansowanych z FEnIKS lub FEPW oprocentowanie wynosi WIBOR 3M minus 100 punktów bazowych, nie mniej niż 2% w skali roku, a samorządy mogą ubiegać się o umorzenie do 50% wypłaconej pożyczki.
Czy gmina może sfinansować samo opracowanie MPA?
Tak. Program pozwala ubiegać się o preferencyjną pożyczkę na przedsięwzięcia planistyczne i strategiczne, w tym na przygotowanie lub aktualizację planów adaptacji do zmian klimatu. Minimalna kwota takiej pożyczki to 50 tys. zł.
