Doradcy Collect Consulting zakończyli kolejne zlecenia w obszarze weryfikacji i rozliczania pomocy publicznej dla jednostek sektora komunalnego. Zespół sfinalizował wyliczenie wartości rekompensaty za 2025 rok dla Zakładu Gospodarki Komunalnej w Psarach, a wcześniej przekazał raport z audytu rekompensaty za 2025 rok z tytułu świadczenia usług publicznego transportu zbiorowego dla Gminy Cieszyn. Zadanie realizował Dział Doradztwa.
Ochrona finansów publicznych przed ryzykiem nadmiernej rekompensaty
Prawidłowe wyliczenie kosztów netto oraz weryfikacja stopy zwrotu z zaangażowanego kapitału własnego porządkują rozliczenia między samorządem a podmiotem wewnętrznym.
Zakres procedury audytowej rekompensaty w spółkach komunalnych
Weryfikacja finansowa powierzonych zadań użyteczności publicznej wymaga badania ksiąg rachunkowych, modeli ekonomicznych oraz umów powierzenia. Zakres prac audytowych prowadzonych przez Collect Consulting obejmuje pięć filarów analitycznych.
| Opracowanie | Zakres |
|---|---|
| Badanie ksiąg rachunkowych | Weryfikacja poprawności danych finansowych ujętych w systemach księgowych spółki komunalnej z uwzględnieniem sprawozdań finansowych oraz raportów biegłego rewidenta. |
| Rozdzielność rachunkowa | Ocena wyodrębnienia ewidencji przychodów i kosztów dla działalności powierzonej oraz komercyjnej w celu wykluczenia subsydiowania skrośnego. |
| Klucze podziałowe | Analiza zasad alokacji kosztów pośrednich, wydziałowych i ogólnozakładowych przypisanych do zadań publicznych na podstawie zakładowego planu kont. |
| Kalkulacja rozsądnego zysku | Ustalenie dopuszczalnego poziomu zysku jako stopy zwrotu z zaangażowanego kapitału własnego podmiotu, wyznaczonej zgodnie z regułami unijnymi i krajowymi. |
| Weryfikacja nadmiernej rekompensaty | Zestawienie poniesionych kosztów netto z uzyskanymi przychodami i przekazanym wsparciem w celu zbadania ewentualnej nadpłaty lub niedoboru środków. |
Metodologia rozliczeń usług w ogólnym interesie gospodarczym
Rekompensata nie może przewyższać kwoty niezbędnej do pokrycia kosztów netto wynikających z wykonywania zobowiązań z tytułu świadczenia usług publicznych, przy uwzględnieniu rozsądnego zysku. W praktyce oznacza to porównanie uzasadnionych kosztów operacyjnych, amortyzacji majątku trwałego oraz kosztów ogólnozakładowych z przychodami bezpośrednimi z biletów, opłat czy taryf. Warunkiem rzetelnego wyniku jest prawidłowe potraktowanie dotacji inwestycyjnych i majątku przekazanego aportem, tak aby odpisy amortyzacyjne nie zawyżały luki finansowej pokrywanej ze środków budżetowych.
Kluczowym wymogiem formalnym dla operatorów komunalnych jest rozdział rachunkowości. Koszty zmienne i stałe powiązane z działalnością komercyjną podmiotu nie mogą obciążać rachunku działalności powierzonej. Przychody wypracowane dzięki infrastrukturze publicznej, na przykład z wynajmu powierzchni czy reklam, uwzględnia się jako pozycje pomniejszające należną dopłatę z budżetu jednostki samorządu terytorialnego.
Ramy prawne i unijne wytyczne pomocy publicznej
Procedury weryfikacji i kalkulacji rekompensaty bazują na aktach regulujących usługi w ogólnym interesie gospodarczym (UOIG):
- rozporządzenie (WE) nr 1370/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r. dotyczące usług publicznych w zakresie kolejowego i drogowego transportu pasażerskiego,
- decyzja Komisji Europejskiej z dnia 20 grudnia 2011 r. (2012/21/UE) w sprawie pomocy państwa w formie rekompensaty z tytułu świadczenia usług w ogólnym interesie gospodarczym,
- ustawa z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym,
- ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej,
- rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowego sposobu obliczania wartości pomocy publicznej udzielanej w różnych formach.
Skąd wziął się audyt rekompensaty
Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie Altmark Trans (C-280/00) z 2003 roku określił cztery warunki, po spełnieniu których rekompensata nie stanowi pomocy państwa. Jednym z nich jest wyliczenie wsparcia na podstawie kosztów typowego, dobrze zarządzanego przedsiębiorstwa.
Doświadczenie Collect Consulting w sektorze komunalnym i transportowym
Specyfika rozliczania rekompensaty różni się w zależności od charakteru powierzonych zadań. W transporcie pasażerskim, jak przy rozliczeniach dla Gminy Cieszyn czy Zarządu Transportu Publicznego w Krakowie, znaczenie ma ewidencja pracy eksploatacyjnej w wozokilometrach, zmienność kosztów paliwa oraz rozliczanie taboru niskoemisyjnego. Samorządy organizujące przewozy zbiorowe mogą skorzystać ze wsparcia zespołu w ramach oferty na transport publiczny.
Zespół rokrocznie prowadzi kilkanaście procedur audytowych i weryfikacyjnych dla jednostek samorządu terytorialnego w całej Polsce, od zarządzania infrastrukturą parkingową Park and Ride w Krakowie, przez obiekty sportowe i budownictwo mieszkaniowe w Tychach, aż po gospodarkę odpadami komunalnymi w Rybniku. W każdym z tych obszarów eksperci weryfikują status podmiotu wewnętrznego in-house oraz poprawność stosowanych kluczy podziałowych, co porządkuje przejrzystość przepływów kapitałowych. O dorobku analitycznym firmy świadczy wieloletnie doświadczenie w sektorze publicznym.
Audyt rekompensaty porządkuje relację między samorządem a spółką: pokazuje, na jakiej podstawie policzono dopłatę i gdzie przebiega granica działalności powierzonej.
dr Adam Kotas
Ekspert ds. analiz ekonomiczno-finansowych
Rozliczenia spółek komunalnych
Audyt rekompensaty dla Twojej jednostki
Wspieramy jednostki samorządu terytorialnego oraz spółki komunalne w audytach rekompensaty, testach pomocy publicznej i porządkowaniu planów kont. Omówmy zakres prac dla Twojej spółki.
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest rekompensata z tytułu świadczenia usług publicznych?
To wsparcie finansowe przekazywane przez jednostkę samorządu terytorialnego operatorowi lub spółce komunalnej na pokrycie kosztów netto wynikających ze świadczenia powierzonych zadań użyteczności publicznej. Wysokość rekompensaty nie może przewyższać różnicy między uzasadnionymi kosztami a osiągniętymi przychodami, powiększonej o rozsądny zysk.
Czym różni się rozsądny zysk od zysku bilansowego spółki?
Rozsądny zysk to dopuszczalna stopa zwrotu z kapitału własnego zaangażowanego w realizację zadania powierzonego, której wymagałoby typowe przedsiębiorstwo przy danym poziomie ryzyka. Nie jest to zysk bilansowy spółki, lecz odrębna kategoria ekonomiczna regulowana przepisami unijnymi.
Jakie ryzyko wiąże się z powstaniem nadmiernej rekompensaty?
Nadmierna rekompensata oznacza, że wypłacone środki publiczne przekroczyły rzeczywiste koszty netto oraz dopuszczalny zysk. Nadpłacona kwota stanowi niedozwoloną pomoc państwa i podlega zwrotowi do budżetu samorządu wraz z odsetkami.
Czy audyt rekompensaty dotyczy wyłącznie transportu zbiorowego?
Nie, obowiązek dotyczy wszelkich usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym. Procedury audytowe przeprowadza się w spółkach gospodarki komunalnej, przedsiębiorstwach wodno-kanalizacyjnych, podmiotach zarządzających odpadami, a także w obiektach sportowych i instytucjach kultury.
